Среда, 22 11 2017
Войти Регистрация

Войти в аккаунт

Логин *
Пароль *
Запомнить меня

Создать аккаунт

Обязательные поля помечены звездочкой (*).
Имя *
Логин *
Пароль *
Подтверждение пароля *
Email *
Подтверждение email *
Защита от ботов *

Друкуецца ў "Маладосцi". Падарунак песнярам

  • Воскресенье, 10 сентября 2017 00:10

“М”ы не маглі абмінуць увагаю сёлетнія юбілейныя святкаванні адразу двух нашых класікаў – Якуба Коласа і Янкі Купалы. І перад намі паўстала пытанне: як належным чынам ушанаваць памяць слынных творцаў і, болей за тое, перадаць асаблівасці творчай індывідуальнасці кожнага? На жаль, для некаторых, асабліва школьнікаў, гэтыя два імені зліваюцца ў адно неразрыўнае паняцце, у цьмянае, невыразнае адзінства.

– Якіх беларускіх пісьменнікаў вы ведаеце?

– Ну… там… гэта… Коласакупалу…

У гэтым нашым матэрыяле нам хацелася прадэманстраваць, наколькі сёлетнія юбіляры непараўнальна адметныя – па тэмпераменце, па творчай манеры, па ходзе думак і плыні мовы. Двое, несумненна раўназначныя па велічыні таленту ды значнасці, але – такія розныя па характары.

Хтосьці скажа, што паэзія класікаў сёння – рэч “састарэлая”. Класікаў, маўляў, усе згадваюць ды цытуюць, але чытаць ніхто не чытае. Падобны аргумент усплывае досыць часта, і адказаць на яго можна адным непераможным контраргументам: класікі таму і класікі, што іх творчасць актуальная ў любыя часы. Вядома, усе любяць лічыць сваю эпоху непаўторнай і звышновай, але канстанты чалавечага існавання застаюцца ўсё тымі ж. Канстанты роднай мовы, канстанты роднай зямлі.

Каардынаты сэрца.

Вершы, якія пасля разляцеліся да нашых перакладчыкаў, “М”ы адбіралі па двух прынцыпах. Па-першае, гэта мусіў быць твор, які раскрываў бы творчую манеру аўтара, быў бы сціслай характарыстыкай яго літаратурнай персоны. Па-другое, твор мусіць быць параўнальна невялікім па памеры – каб перакладчыкі, закаваныя ў ланцугі дэдлайнаў, не паднялі паўстанне.

“М”ы доўга раіліся, гарталі кнігі, перачытвалі, спрачаліся, сварыліся, мірыліся, зноў гарталі кнігі.

І “М”ы – знайшлі. Для сябе. Для ўсіх вас.

Верш Якуба Коласа, падобны да прахалоднай рачной плыні, звонкі, дасканалы, напеўны, поўны чараў, быццам радкі “Калевалы”. Верш-зварот да самога Слова, панегірык гэтаму Слову, размова са Словам сам-насам. Спакойная ўпэўненасць дасканаласці, расквечаныя несціханай любоўю жывыя вершаваныя радкі, туга пераплеценыя, перавітыя адмысловым рытмам, падобным да біцця сэрца. Рыфмы нанізваюцца адна да адной, падпарадкоўваючыся ўладнай волі творцы, рыфмы чаруюць, выпяваюць патаемныя чары – ад самой гэтай зямлі.

Верш Янкі Купалы, падобны да зыркай успышкі купальскага вогнішча, выбух з самай глыбіні сэрца, рэзкі вокліч, іранічна-з’едлівы, трыкстарскі адказ, вырваны з напружанага, вострага дыялогу. Верш-страла, верш з горыччу, што імгненна ўскіпела на вуснах, што быццам бы схапілася агнём ад нечай пакінутай за кадрам касмапаліцкай пропаведзі. Агністая няўрымслівая перакананасць, памножаная на абурэнне, карнавальная маска, наўмысна прымераная, бязлітаснае ў сваёй бездакорнасці люстэрка – «Вось вам, зірніце!»

Сёння, як і пяцьдзясят, і сто гадоў таму, і заўжды, нязменна важнае Слова. Сваё, адзінае, роднае Слова, уласная музыка – у свеце, поўным чужароднага шуму. Важна прайсці шлях да Слова, знайсці яго ўнутры ўласнай душы, і там – выспеліць, узгадаваць, захаваць.

Сёння, як і пяцьдзясят, і сто гадоў таму, і заўжды, нязменна важная Радзіма. Нацыянальная самасвядомасць у касмапалітычным да мозгу касцей свеце, дзе ўладарыць глабалізацыя. Важна прайсці шлях да сябе, зазірнуць ва ўласныя сны, у сваю падкорку, у прапісанае даўным-даўно на ўзроўні генетыкі.

Таму тут вы пабачыце два надзённыя ды вострыя вершы ад нашых Песняроў. Пабачыце гэтыя вершы ў адбітках самых розных моў. Але, пры ўсім тым, у любым перакладзе яны – аднолькава беларускія. Блізкія. Свойскія.

Нашы.

 

Партрэт 

Якуб Колас

 

Слова – радасць, слова – чары,

Вобраз вечна юных вёсен!

Ёсць ты ўсюды: ў сонцы, ў хмары,

Ты глядзіш праз неба просінь.

Лашчыш слух мой, слова-ззянне,

Атуляеш сэрца ласкай.

Ноч і вечар, дзень, світанне

Абняло ты, слова-краска.

 

Партрэт 

Янка Купала

 

...О так! Я — пралетар!..

Яшчэ учора раб пакутны –

Сягоння я зямлі ўладар

I над царамі цар магутны!

Мне бацькаўшчынай цэлы свет,

Ад родных ніў я адвярнуўся –

Адно... не збыў яшчэ ўсіх бед:

Мне сняцца сны аб Беларусі!

 

***

На англійскую — ад Маргарыты Латышкевіч

 

У выпадку з вершам Коласа мне падалося найбольш важным захаваць (па меры сваіх сціплых магчымасцей) выбітную рытмічную структуру гэтага верша. Напеўны зварот і яркае прызнанне ў любові самому Слову – што можа быць лепей?

Англійскае слова “prole” – гэта слэнгавае скарачэнне, зняважлівае найменне для прадстаўніка пралетарыяту канца ХІХ стагоддзя. Мне падумалася, што ў дадзеным кантэксце менавіта слова з такой канатацыяй будзе глядзецца больш адпаведна задуме аўтара.

 

Jakub Kołas

 

Joyful words, you, words of chanting,

Ain’t your image always youthful!

Ever-present, ever-shining,

As the sun, and ever-ruthful,

Soothe my ears, while gently guiding,

Warm the heart of mine with care.

You’ve embraced so much inside you,

Every dusk or dawn is there.

 

Janka Kupała

…Why, sure! I am a prole!..

A master from now on, unlike

The slave I was before,

I’m strong, I’m free, untied!

The big world is my home,

I have moved on, it seems, –

Yet… Belarus alone

Is haunting all my dreams!

 

***

На шведскую — ад Яўгена Папакуля

 

Пераклад паэзіі з беларускай мовы на шведскую (а не наадварот) стаў для мяне першым досведам такога кшталту. Больш за тое, брацца за творы нашых выбітных класікаў Коласа і Купалы вельмі адказна. Але адначасова і ганарова, бо дапамагае прасоўваць нашу беларускую культуру ў свеце.

 

Jakub Kolas

 

Ord! Du glädjer och förtrollar,

Som en doft av unga vårar.

Överallt är din närvaro,

Du är evig, du bedårar!

Du kan skina, smeka hörseln,

Fylla hjärtat med förtröstan.

Varje stund, som bästa vännen,

Kramar du min själ med trösten.

 

Janka Kupala

 

...Ja! Jag är proletär!..

Jag var en slav som ville lugn –

Nu har jag fått mitt eget land

Och jag är mäktigaste kung!

Jag lämnat mina hemmajsfält,

Och hela världen är mitt hus,

Men... jag har bara ett problem:

Jag drömmer om mitt Belarus!

  

***

На сербскую — ад Даяны Лазаравіч

 

Даяна Лазаравіч нарадзілася ў 1993 годзе ў горадзе Шабац Рэспублікі Сербія. Летась у Белградзе скончыла філфак, сёлета ўжо абараніла магістарскую работу на тэму “Бібліяграфія перакладаў з беларускай мовы на сербскую і з сербскай на беларускую”. У сваёй бібліяграфіі мае пераклады твораў Максіма Багдановіча, Максіма Танка, Петруся Броўкі, Уладзіміра Караткевіча, Міколы Мятліцкага і іншыя.

 

Јакуб Колас

 

Речи – радости, речи – чари,

Лик пролећа младих вечно!

Постојиш свуда: у облаку, сунцу,

Гледаш кроз небо плаветно.

Дираш ми слух, речи – сијање,

Окружујеш срце љубазношћу.

Ноћ и вече, дан, свитање,

Грлиш ти, речи – разнобојношћу.

  

Јанка Купала

 

...О да! Пролетер сам ја!..

До јуче сам био тужни роб –

Данас сам земље господар

И над царевима моћни цар!

Моја отаџбина - свет је сам,

Окренуо сам се од њива родних –

Ипак... не реших се беда свих:

О Белорусији снове сањам!

Перевела с белорусского Даяна Лазаревич

  

***

На рускую — ад Алёны Беланожка

 

“Перакладаць класікаў прасцей, чым сучаснікаў – класікі не пакрыўдзяцца!”, – падумала я і ўзялася за пераклад. Аказалася – не прасцей, бо адразу пачынаеш адчуваць высокую адказнасць за кожнае слова. У перакладзе я ставіла мэтай, перш за ўсё, перадаць настрой кожнага верша, аднак зараз думаю: ці не дужа па-жаноцку выглядаюць мае варыянты бліскучых вершаў, напісаных двума сапраўднымі Мужчынамі Ад Паэзіі? У любым выпадку, я атрымала сапраўдную асалоду ад працэсу!

 

Якуб Колас

 

Слово – радость, слово – тайна,

Образ вечно юных вёсен.

Ты в лучах, в дожде хрустальном,

Ты глядишь сквозь неба просинь.

Ты сияешь, слух ласкаешь.

Утолив сердца любовью,

Солнце с Месяцем венчаешь,

Целый мир объят тобою!

  

Янка Купала

 

Я – пролетарий! Короли,

Я в полный рост

Стою пред вами!

Не раб, но – властелин земли

И царь всесильный над царями!

Огромный мир – Отчизной мне.

От нив родных я отвернулся…

Понять бы лишь, по чьей вине

Мне снятся сны о Беларуси!

  

***

На украінскую — ад Адама Шостака

 

З першага погляду, вобразы вельмі празрыстыя, яскравыя, нават схематычныя. Але, калі прачытаць удумліва і з развагай гэтыя, здавалася б, простыя вершы, колькі падсэнсаў можна знайсці!.. Літаратурны пераклад заўсёды з’яўляецца ў пэўнай ступені трансфармацыяй паміж мовамі, перастварэннем лексічных і граматычных канструкцый. Проста ведаць абедзьве мовы (арыгіналу і перакладу) не дастаткова для перакладчыка. А ці добрым атрымаўся ў рэшце рэшт пераклад – вырашаць чытачу.

 

Якуб Колос

 

Слово – радiсть, слово – чари,

Спiв вічно юначих лiт!

Скрізь ти є: у сонці, в хмарі,

З неба просині привіт.

Лащиш слух ти, слово-сяйво,

Слово – ніжністі ти свідка.

Ніч і вечір, день, світанок,

Обіймае серце-квітка.

  

Янка Купала

 

...О так! Я — пролітар!..

Ще вчора раб покутний –

Землею зараз володар,

Я над царями цар могутній!

Та й батьківщина – цілий свiт,

Від рідних нив я відвернувся –

Одне… не збув я ще всіх бід:

Літаю в снах до Білорусі!

  

***

На польскую — Кацярына Канчэўская

 

“І прыйдзе новых пакаленняў на наша месца грамада…” – спадзяваўся некалі Паэт. Вось мы й прыйшлі. Толькі ці здзейснілі ўсё тое, пра што сніў Купала? На жаль, ён найчасцей успрымаецца выключна як паэт “сахі і касы”, хаця насамрэч ён – Пясняр Волі. Калісьці я ладзіла з моладдзю спектакль да ўгодкаў Купалы, сцэнар “Сны аб Беларусі” напісала на падставе яго вершаў. Вельмі важная камісія падазрона заўважыла: “Нешта бэнээфаўскае ў вас атрымалася”… Здорава, што рэдакцыя “Маладосці” абрала для перакладу менавіта гэты верш, які ўвабраў у сябе ўсю Купалаўскую, а разам з тым і яго суайчыннікаў і сучаснікаў, тугу па Беларусі. Чытайма Купалу нанова і, прынамсі, паспрабуйма зрабіць так, каб гэты сон аб Беларусі пачаў станавіцца рэальнасцю. Гэта ж і ад кожнага з нас з вамі таксама залежыць. І памятайма, што “суд гісторыі цяжкі”…

 

JANKA KUPAŁA

 

...No tak! Robociarz jam!..

Wczoraj niewolnik niedołężny –

Już dzisiaj jestem ziemi pan,

Ze wszystkich carów car potężny!

Ojczyzną jest mi cały świat,

Jam ojcowiznę swą porzucił –

Aczkolwiek... miewam kilka wad:

Ja nadal śnię o Białorusi!

 

***

На польскую — Цімур Буйко

 

Я – выпускнік філалагічнага факультэта БДУ.
Для мяне было важна перакласці тэкст максімальна блізка і адначасова з тым не дапусціць падрадковага перакладу. Лексіка арыгіналу простая, цяжкасці ўзнікалі ў сувязі з неабходнасцю захавання рытмічнага строю і дакладнай рыфмоўкі.

 

JANKA KUPAŁA


Jam proletariusz! Tak!

Dopiero wczoraj czułem “chamie!”,

Dziś mam ziemskiego władcy znak,

Jam król potężny nad królami.

Ojczyzna ma to wielki świat,

Swe niwy nie potrafią kusić –

Lecz nie unikłem wszystkich biad,

Bo widzę sny o Białorusi!

 

***

Антон Клімовіч — на англійскую і польскую

 

Я чарговы раз атрымаў асалоду ад ёмістасці англійскага сінтаксісу, дзякуючы якому я з лёгкасцю раскрываў беларускія вобразы. Пры перакладзе на рускую/беларускую даводзіцца, наадварот, рэзаць па жывому і аддаваць дадатковыя адценні ва ўгоду граматыцы.

Калі першы раз прачытаў "... О так! Я – пралетар! ... ", я зразумеў яго павярхоўна, мяне адхіліла прыкра-патрыятычным душком. І толькі пры перакладзе я ўбачыў крытыку абязлічвання камуністычным касмапалітызмам. І стала цікавей.

Каб праверыць пераклад на польскую, я адправіў тром незнаёмым жанчынам з Польшчы свае працы і ветліва папрасіў іх знайсці памылкі і ўвогуле ацаніць работу. Адна з іх адказала. Так, прынамсі, на адну памылку стала меньш.

 

Jakub Kołas

 

Words are joyful charming fellows,

Words are springtime ever-youthful!

You live in a storm that bellows,

In the sky sunlit and truthful.

Gleaming words indulge my hearing

And engulf my heart in kindness.

Vibrant words embraced endearing

Tranquil night-time and day’s brightness.

 

Jakub Kołas

 

Słowo, to jest czar i radość,

Obraz wiecznie młodych wiosen!

Słońca żar i chmury bladość,

Nad szczytami starych sosen.

Pieścisz słuch mуj, słowo-granie,

Serce czule tak otaczasz.

Noc i wieczуr, dzień, świtanie

Słowo-farba, ty oznaczasz.

 

JANKA KUPAŁA

 

Oh, yes! I am a working man!…

I was a slave before,

Today my reign at last began

And over kings I soar!

The world became my fatherland,

I left my home downstream,

Still one misfortune did not end:

Of Belarus I dream!

 

JANKA KUPAŁA

 

…Tak! Jestem robotnikiem!…

Zostałem dzisiaj panem –

A byłem niewolnikiem –

I teraz rządzę stanem

Swiat zesłał mi ojczyzną,

Pożegnał się dom z synem,

Lecz mam na sercu bliznę:

O Białorusi sny mam!

 

Прочитано 1210 раз
Авторизуйтесь, чтобы получить возможность оставлять комментарии