Суббота, 31 10 2020
Войти Регистрация

Login to your account

Username *
Password *
Remember Me

Create an account

Fields marked with an asterisk (*) are required.
Name *
Username *
Password *
Verify password *
Email *
Verify email *
Captcha *

Іван Равяка. Апавяданні

  • Среда, 30 сентября 2020 12:52

Іван Равяка нарадзіўся 14 верасня 2000 года ў Брэсце. Студэнт 2 курса журфака БДУ. Калі я пішу, праз усялякія вобразы, сімвалы і іншасказанні стараюся выказаць тое, што з цяжкасцю магу растлумачыць. Калісьці я зачытваўся Чэхавым, і гэта адбілася на тым, як я імкнуся пісаць: проста, зразумела і не выбудоўваючы ланцужкі бясконцых абаротаў. Бо галоўнае ў літаратуры, як я думаю, — гэта данесці сутнасць.

 

Пераўвасабленне

Апошняе, што я помню, — плыўкія аблокі, захаджалае сонца і ружовыя плямы. Далей — пустэча. Пустэча. Але яна не чорная. Не магу зразумець, чым запоўнена гэтая пустэча.

Я прачынаюся. Я спала вельмі моцна. Здаецца, праспала ўвесь дзень. А можа, і два. А можа, і даўжэй. Але не хачу пра гэта думаць. Мне хочацца штосьці рабіць: валіцца на траву, пісаць вершыкі, бегаць, скакаць, гучна спяваць, танцаваць, маляваць. Я гляджу на свае маленькія ручкі. Высока падымаю іх у неба. Я цягнуся да свету. Вакол ясна і вельмі цёпла. Ад задавальнення на секунду зажмурваю вочы.

Калі я іх расплюшчваю, нічога ранейшага вакол няма. Я чамусьці ўжо не маленькая дзяўчынка. Дзіўнае пачуццё: здаецца, я нешта вялікае, нешта ўсёахопнае. Я зразумела, я — мора. Адчуваю ў сабе штосьцi рухомае. Мільёны рыбак ува мне. Гэтае адчуванне неапісальна выдатнае. Як быццам салют з кветак. Я адчуваю радасць і трывогу адначасова. Нешта мяне чакае. Гэтае нешта ўжо вельмі блізка. Настолькі трывожна, што мая вада пачынае пеніцца. Тое, што я адчувала, насоўваецца, рыхтуецца цалкам мяне паглынуць. І гэтае нешта настае. Мае спакойныя хвалі пераліваюцца на сонцы залатым колерам і падымаюцца. Я адчуваю востры вецер, які даходзіць да дна, а мае цудоўныя рыбкі вырастаюць і ператвараюцца ў крыважэрных акул. Яны плаваюць, як быццам нешта адшукваючы, яны не могуць супакоіцца, паглынутыя смагай.

Тым часам неба цямнее, збіраюцца шэрыя аблокі, і здаецца, што гэта і не аблокі зусім, а імгла. Пачынаецца бура. Я буяню, мае хвалі, што купаюцца ў цемры, падымаюцца ледзь не да нябёсаў. Акулы становяцца яшчэ большымі. Я чую гром, што разбурае мяне да самых падземных вод. Вецер робіцца больш вострым, гром узмацняецца, акулы гойсаюць хутчэй. Але я стамляюся. Чамусьці мне цяпер усё адно, куды плывуць акулы і да якіх зорак цягнуцца мае хвалі. Я толькі хачу, каб бура скончылася. Больш за ўсё я хачу, каб бура скончылася. Мне ўжо не падабаецца быць морам. Мне нават здаецца, што ні мяне, ні маіх рыбак, ні свету вакол не існуе. У момант адчужэння і абыякавасці навальніца расколвае неба на мільёны маленькіх аскепкаў. У пранізлівым святле маланкі бачу:шэрыя кавалкі не ляцяць уніз. «Затое рыбак не параняць, — думаю, — люблю я сваіх рыбак. Хоць цяпер яны і акулы». Так стамілася, што калі б я была жывой iстотай, то ненадоўга задрамала б, але я ўсяго толькі мора — бурлівае і спакойнае, зацятае і залагоджанае, з залатымі рыбкамі і крыважэрнымі акуламі, здольнымі на ўсё на свеце. Бачу другі выбліск. Асляпляльны белы свет.

Я больш не вада. Пакуль не магу зразумець, што я. Мне холадна. Я адчуваю гэты колкі холад. Але нешта адбываецца — я пачынаю расці. Прабіваюся праз камяні, усё імклівей і імклівей. Вось ужо добра адчуваю свой вытанчаны, але моцны ствол. Не спыняюся. У той час як расту, разглядаю свет вакол. Я на скале. На халоднай і вельмі высокай скале. Вакол — аблокі, унізе — мора, на поўначы — пляж, па пляжы бегае дзяўчо. Павалілася, але (якая малайчына!) пасмяялася і падняла рукі, быццам цягнучыся да неба. Побач буяніць мора, але з вышыні бачу: на гарызонце пачынаецца бура. Вой! Ізноў адчуваю нешта ў сабе. Пачынаю разрастацца: мае галіны, як і рукі дзяўчынкі з пляжа, цягнуцца да нечага далёкага і, я ўпэўнена, выдатнага. Казытліва! Нешта прывабнае. Нешта ружовага колеру. Мае пялёсткі! Гэтымі пялёсткамі я адчуваю кожны подых ветру, кожную птушку, кожны прамень сонца. Я адчуваю ўсё. Я адчуваю!

Я стала бачыць, як заходзіць сонца. Захад напаўняўся далікатна-ружовым колерам. Я штосьці адчуваю. Не, гэта нешта большае. Я штосьці ствараю. На маіх галінах распускаюцца кветкі. А на іх — пялёсткі. І пялёсткі адразу ж пачынаюць ад мяне адлучацца. Яны ляцяць над аблокамі, разносячыся па свеце, у самыя розныя яго куткі.

Адзін пялёстак заляціць у хату, дзе ўсё сварацца і сварацца. Нехта падыме яго, а ён ператворыцца ў пылок і разнясецца безліччу пясчынак. І будзе ў гэтай хаце светла і цёпла.

Яшчэ адзін зваліцца на нейкай вуліцы. Нейкі чалавек яго заўважыць, другі таксама заўважыць. І абодва захочуць падняць. І дакрануцца адзін да аднаго. Сарамліва ўсміхнуцца — і ўбачаць у вачах насупраць зорнае неба. І будуць кахаць гэтае неба да канца сваіх дзён.

Яшчэ адзін занясе ў каптур таго, хто будзе, праходзіць міма бяздомнага сабакі. Зазірне ў бясконца сумныя вочы, сэрца сціснецца — і чалавек зразумее, што без гэтага плюгавага дзіва ён не здолее жыць. І возьме сабаку дахаты.

Яшчэ адзін трапіць у акно дзіцячага дома. Чалавек, што зазірне туды па папяровых справах, сутыкнецца ў калідоры з дзяўчынкай, убачыць у яе вачах надзею і праз месяц будзе купаць дачку ў сваёй ваннай.

…І так яны разляцяцца па свеце. Востры вецер будзе ім замінаць, але я і мае пялёсткі мацнейшыя за любую непагадзь.

Я магу быць няўрымслівай дзяўчынкай, магу быць бурлівым морам, але цяпер я расквітнелае дрэва. Дрэвам і застануся. Буду квітнець на краі каменнай скалы — жыцця. Буду яе галоўным скарбам. Мае пялёсткі — шчасце — разляцяцца па свеце і стануць дарыць святло, якое ніколі не падорыць ніякае сонца. А сама я — каханне — хоць і хачу крыху спаць, але не змагу заснуць. Я ніколі не сплю — толькі зрэдку заплюшчваю вочы.

Вой! Яшчэ адзін пялёстак адшчапіўся! Але не страшна. Іх яшчэ шмат.

 

Пірагі з чарніцамі прадаюцца толькі па аўторках

 

Гэтая гісторыя здарылася ў пачатку мая. Мне тады было каля дваццаці гадоў — ці то дзевятнаццаць, ці то дваццаць адзін, — не памятаю дакладна колькі. Ды і не важна.

Май тады быў выдатны — духмяны, цёплы, з хуткім ветрам. Усё навокал поўнілася водарам дрэў і кветак, а калі ішоў дождж, можна было выходзіць на вуліцу, класціся на мокры асфальт і смела заяўляць: «Дзеля гэтага паху я гатовы памерці, чорт яго вазьмі!»

У той май я пачаў заўважаць, як прыгожа спяваюць птушкі. Трэба аднойчы забыць навушнікі — і ты ўжо адкрываеш свет нязвыклых для сябе гукаў: спеў птушак, шум машын, шапаценне лісця, шорганне ног па дарозе, галасы людзей.

Тады я ішоў па самай звычайнай вуліцы: дамы брудна-белага колеру, запацелыя вокны з кветкамі на падваконнях, задуменныя дрэвы, нешта накшталт газона.

Ішоў, глядзеў у нікуды (насамрэч у сваё мінулае, аднак каму гэта вядома!), але нечакана сутыкнуўся з невысокім спадаром у шэрым гарнітуры і чырвоным гальштуку.

— Так, яна дагэтуль прадае гэтыя чортавы пірагі толькі па аўторках! — лаяўся мінак у трубку. — Я памятаю, што цяпер панядзелак, але за трыццаць з лішнім гадоў яна ўжо магла б зразумець, што пірагі гэтыя патрэбны не толькі па чортавых аўторках! Выбачайце!

Сонца ўздымалася вышэй, я нават адчуваў, як становіцца цёпла. Жадаючы атрымаць асалоду ад моманту, сеў на лаўку. Пачуццё неверагоднай замілаванасці напаткала мяне, нібы пясчаны шторм у пустыні, — непрадказальна, хутка. Гэтыя моманты я вельмі люблю да гэтага часу: адразу хочацца дзяліцца сваім шчасцем і цяплом з іншымі людзьмі. Паглядзеў на ліпу ў квецені побач і падумаў: «Як прыгожа!»; паглядзеў на лужыну, што адлюстроўвала блакіт неба і падумаў: «Як прыгожа!»; на сабаку — «Як прыгожа!»; на кветкі ў акне — «Як прыгожа!»; на пару, што трымалася за рукі, абмінаючы мяне (я нават не зразумеў: гэта былі мужчына і жанчына, жанчына і жанчына ці мужчына і мужчына — яны спяшаліся), — і зноў  пранеслася думка: «Божа, як прыгожа!». Адчуванне гармоніі і замілавання суправаджаецца пачуццём эстэтычнага задавальнення — вось што я для сябе тады сфармуляваў, хоць разумеў гэта ўсё жыццё. Я адчуваў, як вецер праходзіць скрозь мае рудыя валасы, як прабіраецца пад майку і халодзіць грудзі. Вуснамі я адчуваў вецер, а носам — пахі. Гэта было цудоўна. Адчуваць нешта — усё роўна што дакранацца да жыцця. Калі б я ўмеў пісаць кнігі, то абавязкова напісаў бы хоць адну пра шчасце, каб у моманты смутку ўспамінаць пра нешта добрае…

Мае развагі перапыніла мілая жанчына з дзіцём на інвалідным вазку:

— Прабачце, малады чалавек, вы не ведаеце, дзе знаходзіцца дом сто пяцьдзясят чатыры па вуліцы Ручатава?

Я правёў усё жыццё ў гэтым горадзе, але пра такую вуліцу, як і пра дом, чуў упершыню.

— Прабачце, не ведаю. Можа, вы скажаце, што знаходзіцца па гэтым адрасе?

— Пякарня, ­— коратка адказала жанчына.

— Я ведаю толькі адну пякарню ў гэтым раёне, але гэта хутчэй завод.

— Добра, усё роўна дзякуй вам! — усміхнулася і заспяшалася працягнуць свой шлях.

Ва ўніверсітэт мне было да другой пары, а сядзець дома я не мог. Вырашыў прагуляцца. Захацелася  марожанага — да крамы ісці далекавата. Так заўсёды ў вялікіх гарадах: усё ў крокавай дасягальнасці, але паспрабуй да гэтага дабярыся! Я пайшоў праз двары.

Двары мяне зачароўвалі з самага дзяцінства, зачароўваюць яны мяне і цяпер. Пустыя рознакаляровыя пляцоўкі, невялікія лаўкі з раскіданымі побач шклянкамі ад усім вядомых вадкасцей, клумбы, марудныя каты — любата дый толькі!

Дом першы, дом другі, трэці, пяты, сёмы — па маіх падліках, я павінен быў ужо выйсці да пякарні, але мала таго што не выйшаў, дык яшчэ і апынуўся ў зусім незнаёмым месцы. Двары нагадвалі лабірынты: выходзячы з аднаго, трапляў у дакладна такі ж, толькі з арэлямі іншага колеру. Стаў шукаць адрас: Ручатава, 150. «Займальна», — падумаў я. Наступны двор быў Ручатава, 148. «Я туды нават не збіраўся. Ці усё ж такі…»

Прайшоў тры двары і ўжо стаяў насупраць Ручатава, 154. Дом не ўяўляў сабой анічога выбітнага: пяць паверхаў, пляскаты дах, пара арэляў у двары, прыгожае, але недарагое аздабленне і паркоўка на пяць машын толькі з двума запоўненымі месцамі.

«Дзе ж гэтая пякарня?» Як толькі так падумаў, у нос мне ударыў востры пах часночнай булкі. Сышчыкам я быў хваткім, але ўсё адно не разумеў, куды ісці. З пад’езда выйшлі дзве дзяўчыны, абедзве з папяровымі пакетамі, з якіх даносіўся водар тых самых часночных булак.

— ...Тады я яму сказала, што павага да сябе мне даражэйшая, і бразнула дзвярыма перад яго носам…

Пакуль дзверы пад’езда не грукнулі перад маім носам, я паспяшаўся ўнутр. На першым паверсе — нічога, на другім — таксама, а вось на трэцім мяне чакала яна — пякарня «Сардэчна запрашаем, людзі добрыя!». Падумаў, ці з’яўляюся добрым чалавекам, але, зразумеўшы, што пытанне ў прынцыпе адказу не мае, вырашыў увайсці.

Ручка рыпнула, святло асляпіла, водары спецый напоўнілі нос — я ўвайшоў.

І адразу адчуў, што на мяне нехта пазірае, прычым глядзіць пільна, вывучаючы. Апусціў галаву і сустрэўся позіркам з катом — хударлявым, зеленавокім, з цёмнай поўсцю, з халодным поглядам і гарэзлівым хвастом.

— Добры дзень, кот.

Той пазіраў усё так жа пільна, і я быў упэўнены, што ён зразумеў маё прывітанне. Развярнуўся і пайшоў унутр кватэры, абарочваючыся, быццам чакаючы з майго боку нейкага фокуса.

— Можаце не разувацца, — даляцеў да мяне звонкі жаночы голас.

Калідор, па якім я ішоў, быў ярка-аранжавым; у паглыбленнях сцяны стаялі шэрыя вазы з сухімі сланечнікамі: усяго чатыры, размешчаныя ў шахматным парадку, па тры сланечнікі ў кожнай. Віселі карціны кубістаў — стракатыя і незразумелыя. Шурпатыя сцены, жоўтае святло лямпаў, ярка-чырвоны дыван на падлозе — здавалася, я ішоў па хатняй выставе нікому не вядомага мексіканскага мастака.

— Вам направа, — зноў пачуўся голас.

Але я, чалавек крыху рассеяны, забыўшыся, дзе права, а дзе лева, адчыніў не тыя дзверы. У пакоі было цёмна, адзінае акно закрывалі бардовыя фіранкі.

— Я ж сказала, вам направа!

У адрозненне ад першага пакоя, другі, здавалася, сам выпраменьваў святло. Мноства высокіх раслін з агромністымі лістамі, статуэткі, вазы, стэлажы з прыправамі, карункавыя фіранкі... «Богам клянуся, я ў Мексіцы!» — падумалася.

— Праходзьце, калі ласка, людзі добрыя!

Нарэшце я ўбачыў яе. Якая ж яна была прыгожая! Ужо не маладая, але якая прыцягальная! Чорныя як смала кучаравыя валасы былі сабраныя ў хвост і праз гэта здаваліся яшчэ больш аб’ёмнымі... Выразныя, чорныя як ноч, шырокія вочы, густыя бровы, пунсовыя поўныя вусны, тонкая шыя, стройны стан, прадаўгаватыя пальцы рук, пругкія грудзі, радзімка пад левым вокам, чырвоная спадніца да падлогі, чорная напаўпразрыстая блузка з глыбокім выразам, залаты ланцужок на шыі і велізарны пярсцёнак з рубінам — ці то цыганка, ці то мексіканка, а можа, мулатка ці іспанка, Калі б я выпадкова забыўся, у які час жыву, то падумаў бы, што перада мной стаіць Фрыда.

Жанчына зразумела, што я быў ёю захоплены, але ніколькі не сумелася і нават не пачырванела. Яна працягвала глядзець на мяне, чакала, напэўна, пакуль звыкнуся з яе хараством. Людзі такога тыпу ўсведамляюць, наколькі яны прыгожыя, і з гонарам прымаюць дадзенае, але калі б маглі, то аддалі б перавагу не прыгажосці, а нечаму іншаму, бо ад хараства звычайна столькі турбот.

— І не сумна вам, добры чалавек, аднаму разгульваць па панядзелках, тым больш раніцай?

Я ўсё яшчэ не мог вымавіць ні слова.

— Вы ж такі малады, вам не трэба на вучобу?

— Не, мне да другой, — адказаў я, хоць мне чамусьці здавалася, што ва ўніверсітэт ужо сёння не пайду. — Добры дзень.

— І вам добры дзень.

Яна ўсміхнулася — мне яшчэ больш захацелася жыць.

— Вы ж упершыню тут?

— Так. І, шчыра кажучы, я нават не збіраўся сюды. Проста адна жанчына пацікавілася, дзе знаходзіцца дом па гэтым адрасе, а я пра такую вуліцу ўпершыню пачуў. Потым заблукаў — і вось я раптам тут, — незразумела праз што, але я хваляваўся.

Прыгажуня слухала, па-ранейшаму ўсміхаючыся.

— Разумею, аднойчы я таксама заблукала, а потым знайшла тое, што даўно шукала. І цяпер, скажыце, калі ласка, ці патрэбныя ўвогуле маршруты, ці не лепей ісці, не думаючы, куды ідзеш?

Незнаёмка глядзела па-добраму, але я ўбачыў, што яна мяне быццам вывучае.

— Жадаеце што-небудзь купіць? — спытала жанчына, не адрываючы позірк ад маіх валасоў. Упэўнены, у такім светлым пакоі яны адлівалі золатам.

— Так, — адказаў я, не задумваючыся, — чарнічны пірог.

Замова была нечаканая нават для мяне. Я ўбачыў, як гаспадыня толькі на імгненне здзіўлена прыпадняла брыво, але ўзяла сябе ў рукі і абыякава сказала:

— Пірагі з чарніцамі прадаюцца толькі па аўторках, — а затым дадала: — Вы і сапраўды тут упершыню. Нешта, акрамя чарнічнага пірага, хочаце?

— А ёсць булкі з макам?

— Канечне! — натхнёна вымавіла жанчына.

— Можна тры, калі ласка?

— Хвілін дваццаць пачакайце і можаце забіраць. Пачакаць можна або тут, або ў тым пакоі, дзе вы яшчэ не былі.

Іранізуе.

— Пабуду тут, — сказаў я і апусціўся ў мяккае жоўтае крэсла.

— Вашае права, добры чалавек.

Я вырашыў разгледзець пакой. На паліцах і падваконні стаялі гаршкі з ярка-жоўтымі кветкамі. Бачна было, што гаспадыня клапоціцца пра іх.

— А вам не надакучае працаваць?

— Мілы мой, — адказала, не адрываючыся, — праца тым і цудоўная, што ў любым выпадку вядзе да шчасця: калі яна табе падабаецца, то, зразумела, дорыць задавальненне, але нават калі работа твая не да сэрца табе, то яна ўсё роўна дапаможа зразумець, чаго ты хочаш ад жыцця. Вось і я ўжо сорак з лішнім гадоў выпякаю булачкі з яблыкамі ды пірагі з чарніцамі і, верыш ці не, я не працавала ні разу ў жыцці! Вось цуды, скажы?

Я назіраў, як яе рукі дакранаюцца да прадуктаў: як яна разбівае яйкі,  як прасейвае муку — так, што здаецца, быццам гэта і не мука зусім, а лунаючыя шматкі снегу, — як месіць духмянае топленае масла — усё нагадвала казку. Святло было такім магічным, цёплым і пяшчотным, што здавалася, вось-вось падыдзе мая бабуля, прынясе гарачае малако з пенкай, я з’ем гэтыя булкі і спакойна задрамлю, каб нішто ў свеце мяне не турбавала: ні вучоба, ні людзі, ні я сам — будуць толькі гармонія і спакой.

Потым падумалася, як файна на свеце жыць, калі ў паветры смачна пахне, на вуліцы цёпла, а на сэрцы спакойна. У такія файныя хвіліны, падобныя да гэтай, я ўпэўнены, што цудоўнае пачуццё ніколі не знікне. Але ж разумею, што ўсё на свеце знікае — і яно таксама. Аднак, што дзіўна, раней мяне разуменне гэтага палохала, цяпер жа — ніколькі. Са святла нараджаецца цемра, а з цемры — святло; усё ў свеце змяняецца, і можна кожны раз трымцець праз змены, а можна проста іх прыняць. Вось толькі адно пытанне: што лепей — адчуваць занадта моцна ці, наадварот, занадта слаба?

— А чаму, — я загаварыў, толькі голас свой чуў неяк дзіўна, — чаму пірагі з чарніцамі прадаюцца толькі па аўторках?

— Таму што, — адказала яна, — гэта была мая апошняя мана, якая стала маёй першай праўдай.

Звычайнае пытанне — незвычайны адказ.

Павісла маўчанне. Мяне зацікавіла гісторыя, сціснутая да кароткага сказа. Я хацеў, каб яна распавяла, але саромеўся прасіць.

— Добра, раскажу! — яна закрыла духоўку, выцерла рукі бірузовым фартухом і паставіла чайнік на пліту. — Даўно я не распавядала гэтую гісторыю. Гадоў дваццаць ужо, напэўна. А ведаеш чаму? Нікому не цікава, чаму пірагі з чарніцамі ў мяне толькі па аўторках.

— За звычайным хаваецца незвычайнае.

— Надзвычайнае, — паправіла жанчына.

— А як вашае імя? — нарэшце спытаў я.

— А ты як думаеш?

— Было б забаўна, калі б вас звалі Фрыда, — я няёмка ўсміхнуўся.

— Усё правільна, — не ўздрыгнуўшы, пацвердзіла яна, — мяне завуць Фрыда, але я не тая самая Фрыда, на шчасце ці на бяду. Вашы булачкі хутка будуць гатовыя, а пакуль сядайце ўтульна і рыхтуйцеся мяне асуджаць.

Фрыда ўсміхнулася, а я, не паспеўшы нават здзівіцца, пачаў слухаць яе звонкі, упэўнены голас.

— Тады мне было каля васямнаццаці гадоў. Была маладая, прыгожая. Прыгожай ды маладой я і засталася, але толькі ў сваёй галаве. Я вучылася на працаўніцу чыгункі, таму што любіла вандраваць. Расла ў вёсачцы, магчыма, вы яе ведаеце, а магчыма, і не. Але факт таго, што вучыцца ў вялікі горад я прыехала з месца, дзе кожны ведае адзін аднаго, — вельмі важны, я лічу.

Горад адразу зачараваў мяне. Мне падабаўся яго хуткі тэмп, шум і людзі — самыя розныя: высокія, нізкія, з зялёнымі валасамі, з трыма завушніцамі, з трыма дзецьмі — каму што. Я адчувала сябе маленькай рыбкай, якая толькі таму і рухаецца, што падпарадкоўваецца законам чарады.

Адчувала больш вольнасці — і ў дзеяннях, і ў паводзінах, і ў думках. Пачуццё такое, быццам ты ляціш — яно захапляе, яно туманіць галаву.

Дык вось, я адразу пачала многа працаваць — спрабавала браць усё і адразу. Пачала сутыкацца са шматлікімі людзьмі, жадаючы ўвайсці ў розныя кругі зносін. Адчувала, што гэтае месца — маё, хоць спачатку і не прызнавалася сама сабе.

І вось, як кажуць, жыла спакойна, ды нядоўга. Сустрэла яго — прыгожага, высокага, зграбнага, з такім пастаўленым аксамітным голасам, з кучаравымі чорнымі як вугаль валасамі ды такімі (ой, як прыгадаю, дык зноў турбавацца пачынаю!) вачамі, што я была гатовая за іх памерці — іскрыста-зялёныя, глыбокія, ясныя, рухомыя, поўныя жыцця і радасці. Казала яму: «Мне заўсёды падабаліся дарагія камяні, але нават самыя чыстыя смарагды ніколі не параўнаюцца з тваімі вачамі». Я любавалася імі дзень і ноч і не давала яму спаць, толькі каб глядзець у гэтыя вочы. Думаю, ты зразумеў, як моцна я закахалася.

А чалавекам ён быў якім цудоўным! Добрым, разумным, выхаваным, праўда, выпіць любіў, але піў ён даволі дзіўна: ці піва (але крыху), ці таннае віно (але келіх, бо і тут не зусім пасуе), ці чысты спірт — толькі да моманту, пакуль не пачынаў казаць, як моцна кахае мяне. Яшчэ было тое, што мне шалёна падабаецца ў людзях: ён ведаў, чаго хоча ад жыцця. Не праседжваў дні дарэмна, не ныў кожнаму стрэчнаму пра марнасць існавання, не лётаў у аблоках рамантыкі і летуценняў. Хоць і летуценні ў яго былі, і рамантыкам ён быў.

І яшчэ адзін быў у мяне кавалер. Усё, што ён рабіў, — спрабаваў разабрацца ў маіх пачуццях (праз што я таксама пачала гэтым займацца, але дарма), пісаў сумныя вершы і распавядаў кожнаму каменю, як я не адказваю яму ўзаемнасцю. Людзі, што намагаюцца выклікаць спачуванне ў іншых, выклікаюць толькі шкадаванне. Такія мне зусім не цікавыя, ды і нікому яны не цікавыя.

А вось той малады чалавек… Да слова, я жартам называла яго «мой Дыега». Ён быў цудоўным, хаця для гэтага нічога не рабіў — проста існаваў. І любіў паўтараць: «Каб стаць жаданым ці агідным для кагосьці, нічога рабіць не трэба — усё зробяць за цябе».

Мой Дыега быў старэйшы за мяне на пяць гадоў. Мы размаўлялі пра многае і ні пра што адначасова. Мне было добра, але з цягам часу захацелася чагосьці іншага.

І вось тады я пачала ўсё псаваць: хадзіць на нейкія спатканні, запрашаць дадому маладых людзей. А сябе імкнулася ўпэўніць, што па-ранейшаму кахаю, хоць гэта было даўно не так. Гэтыя мімалётныя раманы — я іх нават не запамінала, так хутка яны пачыналіся і заканчваліся. Усё хавала праўду, усё пляла нейкае павуцінне — а яно душыла мяне саму. Я хлусіла сабе, а таму іншым — таксама. Праз нейкі час я зразумела, што з маім Дыега адбывалася тое ж.

Тым вечарам, калі я адкрывала пякарню, мы з Дыега гутарылі больш за пяць гадзін. Я прасіла прабачэння, а ён вінаваціў сябе, што не здолеў захаваць ува мне каханне. Які ж ён велікадушны! Я разумела, што зрабіла блага, але ніколі не любіла корпацца ў мінулым: мне лягчэй адпусціць і вынесці ўрок. Калі ён сыходзіў, сказаў: «Я буду часам заходзіць на пірагі з чарніцамі».

І ён усміхнуўся, так мякка, так спакойна, так па-дамашняму і клапатліва, што я расплакалася. Ненавідзела сябе за тое, што не магу пакахаць. Такая жудасць, што па пстрычцы не могуць з’явіцца пачуцці. Гэта ж не цукар у цеста сыпаць — тут ад цябе нічога не залежыць.

Пірагі з чарніцамі былі яго ўлюбёныя. Але я разумела, што мне будзе невыносна цяжка бачыцца з ім, таму нахлусіла: «Яны будуць толькі па аўторках». Я ведала, што салодкае ён есць ва ўсе дні, акрамя аўторка і пятніцы, — такі дзіцячы прынцып. Але я зманіла. Зманіла, каб было лягчэй. У той жа момант вырашыла, што гэта павінна быць мая апошняя хлусня. Так і сталася — хлусня ператварылася ў праўду.

Дыега здагадаўся пра падман. Але зашмат любові было ў яго сэрцы, таму ён назаўсёды знік з майго жыцця. Потым я ні разу не чула, каб ён некаму распавядаў пра мяне, я ніколі больш яго не сустракала. У яго з’явіліся жонка і сын — дагэтуль малюся за здароўе яго сям’і.

І ведаеш, ты можаш акурат зараз устаць і сысці, аднак ці маем мы права асуджаць зменлівасць пачуццяў чалавека? Жыццё — рака, а мы толькі гарлачыкі, што трымаюцца яе руху ў бок сонца. Мы па прыродзе сваёй шукаем шчасця. І калі з чалавекам мы шчаслівымі быць не можам, то трэба сыходзіць. А калі сыходзяць ад вас, то скрозь боль трэба адпускаць і быць удзячнымі — крыўдзяцца, плачуць і скардзяцца толькі дзеці.

Аднойчы мая сяброўка сказала, што так сябе паводзіць безадказна. Я доўга разважала і вось што зразумела: безадказна сыходзіць ад чалавека, але яшчэ горш — катаваць сябе і яго холадам…

Вашы булачкі гатовыя! — ажывілася яна, устала і накіравалася да духоўкі. Праз тое, што амаль увесь яе аповед я глядзеў, як бесклапотна круціцца пыл у прамянях сонца, толькі цяпер заўважыў, як краем фартуха яны змахнула слёзы.

— Ваша гісторыя такая дзівосная, але і такая звычайная. Такое здараецца кожную секунду, вы ж разумееце?

— Канечне, безумоўна. Але Бог надзяліў людзей адной парадаксальнай рысай: кожны думае, што ён асаблівы. У творчасці — так, у жыццёвых сітуацыях — не.

— Ваша праўда, — я ўзяў пакет з булачкамі, разлічыўся і накіраваўся да дзвярэй.

Але не хацелася сыходзіць — да таго мне там спадабалася. Пахі свежага печыва, цеплыня, стары сабака, якога я прыкмеціў далёка не адразу, мяккае калыхальнае святло — мяне трымала гэтая бесклапотнасць.

— Я зайду да вас заўтра, усяго добрага, — сказаў і ўсё ж такі сышоў.

Назаўтра я вярнуўся.

— Мне, калі ласка, тры пірага з чарніцамі, сёння ж аўторак?

Фрыда выпекла пірагі, мы яшчэ крыху пагутарылі (дзякуючы адсутнасці ранішніх наведвальнікаў), выйшлі пакурыць. Я хацеў быў спытаць, як склалася яе жыццё, але потым перадумаў. Яна расказвала нешта пра Мексіку і карціны — нездарма ж яе імя Фрыда.

— Я ўчора не паспела адказаць, — сказала яна, калі мы развітваліся, — і вам усяго самага добрага. У вас цудоўныя вочы.

І сышла. Апярэджваючы пытанні, скажу, што больш мы не бачыліся. Яе словы пра вочы здзівілі, бо я ніколі не лічыў, што зялёныя вочы могуць быць цудоўнымі.

На вучобу я вырашыў не ісці.

— Мама, тата, я дома!

— Мамы няма, яна пайшла ў краму, — як заўсёды, не вітаючыся, адказаў бацька.

Я прайшоў у залу, дзе ён звычайна чытаў (часцей засынаў з прычыны ўзросту, але старанна рабіў выгляд, быццам чытае).

— Тата, я купіў табе пірагі з чарніцамі, — і працягнуў духмяны пакет.

Бацька ўзяў яго ў рукі, панюхаў, адразу ўсё зразумеў і ўсміхнуўся. Усміхнуўся як некалі, шмат гадоў таму — так мякка, так спакойна, з гаючым каханнем, так па-дамашняму і клапатліва. Мой тата так усміхаўся ўсяго тром людзям — мне, маці і Фрыдзе.

— Дакладна, — сказаў ён, усё яшчэ пяшчотна ўсміхаючыся, — сёння ж аўторак.

 

P.S. Матэрыяламі дзеліцца часопіс «Маладосць», якому ўдзячныя за супрацу!

 

Прочитано 85 раз